HOME

pruiken en revoluties

1700 - 1800

Introductie

Landhuizen en buitenplaatsen

Patriotten en orangisten

Napoleontische periode

 

 

De verhouding in de 18de eeuw tussen de stadhouders en de Staten was lang niet altijd vlekkeloos. De Staten, het bestuur van de gewesten van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, waren in wezen de machthebbers en de stadhouder was als ambtenaar ondergeschikt. Het was echter wel de belangrijkste ambtelijke functie, ook omdat de stadhouder het militair opperbevel voerde. Met de Oranjes als stadhouder werd het ambt feitelijk erfelijk en lag een vorstelijke titel in het verschiet. Maar voordat het zover was, was er sprake van twee stadhouderloze tijdperken, periodes dat de Staten de zittende stadhouder aan de kant schoven, ook omdat er vrees was dat de Oranjes te machtig werden. De eerste was van 1650-1672, de tweede van 1702 tot 1747. En een halve eeuw later was het bijna gedaan met de stadhouderlijke dynastie. In 1795, het jaar van de zogenoemde Bataafse revolutie, werd stadhouder Willem V gedwongen naar Engeland te vluchten, waarop nog in hetzelfde jaar door de revolutionaire burgers de Bataafse Republiek werd uitgeroepen. In deze roerige tijden was er tweespalt tussen de Nederlanders onderling: Oranjegezinden tegenover republikeinen ook wel patriotten genoemd. De Oranjeboom werd als symbool gevoerd door de orangisten, terwijl – hoe plastisch – het omhakken van de oranjeboom (met wortel en tak) een geliefd symbool was bij de andere partij.

  • Lees verder

     

    In Voorschoten getuigt molen De Oranjeboom van die voortdurende tweestrijd.

     

    Middeleeuwse regeltjes

    Molens droegen verplicht een naam. Zo wist iedereen in de regio bij welke molen het graan gemalen moest worden. Er was sprake van een zogenoemde molendwang, eigenlijk een anti-concurrentiebeding. De molendwang had als tegenhanger het Windrecht, het alleenrecht van de landheer op ‘windvang’, een recht dat beleend of verpacht kon worden. Met de Bataafse Republiek werden deze archaïsche regels afgeschaft.

     

Patriotten en orangisten

Canon van Voorschoten

Spotprent op de vlucht van de laatste Stadhouder, Willem V van Oranje. De oranjeboom valt om, de adelaars van Rusland en Pruissen, die niet bij machte zijn hun verre verwant te redden vliegen weg. De van angst plassende Engelse ‘dogg’ wordt door de Franse haan verjaagd. Op de achtergrond lonkt de vrijheid; patriotten dansend om de zogeheten Meiboom of Vrijheidsboom, waarvan de stam fier overeind staat. Atlas van Stolk, 5284-2.